‘De dood: iets dat je treft, maar je niet neerslaat’

Dat de vrijzinnig hervormde emeritus – predikant Anne van der Meiden uit Nijverdal ( hij trouwde o.a enkele leden van het koninklijk huis ) nog eens zijn gedachten over de dood, sterven en rouwen aan het papier zou toevertrouwen, was te verwachten.

Al meer dan vijftig jaar gaat hij voor in uitvaarten, is hij herhaaldelijk bij een sterfbed geroepen en onderhoudt hij contact met mensen die rouwen. Uit die ervaringen heeft hij rijkelijk kunnen putten om over de dood, het sterven en het rouwen een alleraardigst, ontspannen, nuchter en fijnzinnig boekje te schrijven. Er mag dan rond het sterven, de afscheidsrituelen en de rouwverwerking veel veranderd zijn, de dood went nooit, vindt hij. Want in de dood kun je niet wonen. Bij het nadenken over sterven en de dood drong zich bij Van der Meiden een zekere verlegenheid op, zoals de aanblik van een gestorvene ook een verwarrend gevoel oproept. Nuchter stelt hij vast dat er geen enkele zekerheid zekerder is dan die van de dood en dat niets onzekerder is dan wat ons na de dood te wachten staat. Voor de nabestaande blijft een gevoel van leegte en gemis over, een onaanvaardbare ergernis, die alleen te vereffenen is door berusting. Die nuchterheid keert bij Van der Meiden in al zijn beschouwingen over de dood, sterven en rouwen terug, waarbij hij de oude, ook christelijke beelden over de dood (en het hiernamaals) relativeert. En herhaaldelijk waarschuwt hij de lezer: voor het zich onthouden van een oordeel over de gestorvene of de rouwende als hij niet precies weet waarover hij oordeelt, voor ‘smoezelige zielepeuterij en betweterij’, waaraan bevindelijke, zeg maar ‘zware’ gereformeerde dominees zich nogal eens schuldig kunnen maken in hun oordeel of de overledene is overgegaan naar de eeuwige gelukzaligheid of de eeuwige verdoemenis, en voor een te uitbundig rouwen zoals bij de dood van André Hazes.

Ontroerend is het portret dat hij schildert van een eenvoudige pastoor uit een grensplaats in Overijssel. Die voerde aan het sterfbed het kortst mogelijke pastorale gesprek dat denkbaar is: “Hoo steet ’t der met? He-j de pas in odder?” Om daarna de laatste sacramenten te bedienen, de stervende en de familie te zegenen en dan na een korte stilte te zeggen: “Oonzen Heer zal ’t good met um maken.” Vervolgens kreeg de pastoor nog een borreltje en een sigaar, en zonder over de uitvaart te spreken, vertrok hij weer naar de pastorie. Er restte een eerbiedig afwachten. Van der Meiden: “Mij maakte het verhaal destijds redelijk jaloers. Wat een prachtige zekerheid, wat een vanzelfsprekendheid.”

Wie een nabestaande wil troosten vindt in dit boekje ook enkele passende aanknopingspunten. Van der Meiden wijst erop dat zeker in de beginperiode van de rouw, waarin de kop-op-theorie faalt, je eigenlijk alleen maar kunt volstaan met de lijfelijke aanwezigheid, het luisterend oor, en een helpende handMaar de mooiste troost is toch die van de ‘verlichting’. “Ineens is er het licht, dat zekere gevoel dat je je niet meer moet laten ‘beleven’, stoppen moet met het dankbaar accepteren van goede raad, van invitaties voor de kerst en vakantietrips, maar dat je pad verlicht wordt: die kant moet het uit, zo wil ik verder. Dan is de dood ondergebracht waar hij hoort: iets dat je treft, maar je niet neerslaat.”

Al blijft de dood vervreemdend en op afstand, volgens Van der Meiden kunnen we wel de beleving van de dood naar ons toehalen en kunnen we tegenwoordig ook in onze taal en rituelen op een eigen(wijze) manier gestalte geven aan wat ons ten diepste beroert. “Eerbied voor het raadsel, het mysterie moet er altijd blijven, want wij leven nog. En ons weten blijft (gelukkig?) zeer beperkt als het over de dood gaat. We leggen tenslotte de hand op de mond en zwijgen.”

Anne van der Meiden. In de dood kun je niet wonen. Uitgeverij Meinema, Zoetermeer, Prijs ? 12,50.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: