Het mag wel meer dan ‘Vaarwel’ zijn

Gepubliceerd op 21 November 2007, 14:39
Laatst bijgewerkt 21 November 2007, 14:39

‘Vaarwel’, is de titel van het boek dat de Oosterhoutse Monique Spangenberg schreef. Maar dat is wel een beetje een èrg korte toespraak om afscheid van iemand te nemen bij een uitvaart.

Daarom is het boek er ook: de ondertitel is ‘Hoe schrijf je een treffende tekst bij een uitvaart’. Omdat dat, merkte Spangenberg – die een praktijk voor Holistische Psychologie heeft in haar woonplaats – een dankbare, maar moeilijke taak is. Veel nabestaanden zitten daar vreselijk tegenaan te hikken, beginnen er dan maar niet aan. Of staan te hakkelen met een nietszeggende tekst vol clichés die de overledene geen recht doen. Later hebben ze spijt dat ze het niet persoonlijker hebben weten te maken.

Het boek van Monique Spangenberg (1959) is net op de markt. Over rouwverwerking zijn al veel boeken geschreven, maar zo’n handleiding met tips voor toespraken was er nog niet. Het is een doe-het-zelf-boek. Beter dan klikken naar een website met standaard rouwteksten.

– Een handleiding voor het schrijven van een afscheidstekst bij een uitvaart. Dankbaar, maar moeilijk, zegt het boek.

“Mensen willen vaak wel zelf iets zeggen, maar vinden de juiste woorden niet. Als het wel lukt, geeft dat voldoening: je maakt een persoonlijk gebaar naar iemand, als afscheid. Mensen hebben er angst voor: om iets verkeerd te zeggen – en dat gebeurt ook nogal eens. Troostwoorden komen soms verkeerd over, zoals iemand die bij een overleden kind zegt: ‘Ach, je kunt zó weer in verwachting raken’. Of verschillende levensvisies kunnen botsen. Mijn boek wil ook helpen dat mensen minder bang voor de dood worden.”

– Gelovige mensen hebben het makkelijker, die kunnen terugvallen op bijbelteksten.

“De kerk heeft al heel lang het alleenrecht op toespraken bij uitvaarten. Het komt nog voor dat pastores zeggen: ‘Dat is mijn taak’. Terwijl het juist heel goed en bevrijdend is als kinderen, kleinkinderen en vrienden met een persoonlijke toespraak komen. Oók als daarbij de tranen komen. Moderne uitvaartleiders vragen wel of mensen niet zelf een bijdrage willen leveren aan de uitvaart.”

– Intussen spreken traditionele teksten mensen minder aan.

“Dus komen ze bij liedjes van Toon Hermans terecht, bijvoorbeeld. Mijn boek dringt niemand iets op. Ook uit andere wereldgodsdiensten heb ik waardevolle teksten gehaald. Er zit een heel scala van mogelijkheden in. Je kunt er teksten en ideeën uithalen als iemand een mooi leven heeft geleid en iedereen daar met plezier op terug kijkt, maar ook als iemand zelfmoord heeft gepleegd. Bij mensen die geloven of daar los van geraakt zijn. Eenvoudige teksten, die iedereen snapt.”

– Een tekst uitspreken vol clichés, daar zit niemand op te wachten.

“Daar willen mensen juist van af. Maar als niemand iets weet te zeggen, blijft alleen de begrafenisondernemer over. Een tip? Gebruik uitspraken van de overledene, die kinderen en kleinkinderen zich herinneren. Een cliché dat mensen vaak niet meer willen is ‘Het leven is een geschenk, waar je dankbaar voor moet zijn’ – terwijl de overledene soms juist een zwaar leven had.”

– Maar wie ploegt na een sterfgeval een boek van bijna 200 bladzijden door om een tekst te bedenken?

“Dat is niet de bedoeling. Het is zó geschreven, dat je via de inhoudsopgave door kunt bladeren en iets over passende situaties kunt vinden. Zoals over hobby’s of passies, ziekte en pijn. Of over zwaardere thema’s als chaos in je leven, strijd, een missie. Of euthanasie en het verlies van een kind.”

– Want je hebt in de dagen tussen overlijden en uitvaart wel wat anders aan je hoofd.

“Daarom staan er ook tips in om rust te vinden. De telefoon bijvoorbeeld afzetten. Of goed voor jezelf te zorgen, met eten en drinken, omdat je dan juist je energie hard nodig hebt.”

– Meer tips? Zoals beginnen met een levensloop van de overledene?

“Dat stellen begrafenisondernemers vaak voor. Een levensloop met feiten kan iedereen schrijven. Dat geeft houvast voor een tekst. Mijn boek geeft daarvoor ook een basismodel, dat iedereen verder kan inkleuren. Laat het niet bij een feitelijke opsomming, zet er typerende dingen van iemand in.”

– Holistische psychologie, andere bewustzijnsgebieden: hoe concreet is het boek?

“Ik wil niet zweverig zijn, maar concreet. Wat je met je boosheid moet doen, als iemand overlijdt. Dat je niet moet ingaan op een familieruzie, omdat iets daarover zeggen altijd verkeerd valt. Je mag best eerlijk zijn, je hoeft iemand niet op te hemelen. Maar het gaat over het afscheid dat je wilt nemen van de overledene. Niet om je eigen onverwerkte emoties.”

– Het blijft moeilijk om met je emoties om te gaan, ook als je een mooie eigen tekst hebt.

“Je hoeft het ook niet alleen te doen. Zoek met anderen naar typerende zaken. Maak afspraken dat iemand het overneemt als het niet lukt. Kinderen kunnen het vaak heel goed.”

– Humor, mag dat?

“Jazeker, daar wijs ik ook op. Op zich zijn Brabanders daar wel goed in. Het lossere, alles wat minder serieus nemen. Dat werkt vaak goed bij een uitvaart. Of gebruik in je tekst de streektaal. In elk geval levert dat een glimlach op.”

‘Vaarwel’, Hoe schrijf je een treffende tekst bij de uitvaart? Door Monique Spangenberg, Uitg. Kosmos, 19,95 euro.

Maar vaarwel is ook een afscheidsregister via : www.vaarwel.nl

Eén reactie

  1. beste,

    ik heb je boek nog niet kunnen lezen maar het lijkt mij inderdaad heel nuttig om daarover te gaan schrijven.

    op dit ogenblik is er een vriend van mij in zijn laatste fase van kanker en denkt na over teksten voor… ik ook : wat is specifiek bij hem : hij had een belangrijke publieke fuctie destijds en kon met een belangrijk deel van zijn privé leven nooit naar buiten komen – hij heeft ook ooit een belangrijke liefde moeten afbreken voor dezelfde reden. Hij heeft veel gedaan voor de vlamingen en voor andere volkeren in Europa.

    Wat zijn de belangrijke vragen om hem nu te stellen in functie van zijn teksten id begrafenis.

    Met dank

    Hans

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: