Applaus voor de doden

Gepubliceerd op 04-02-2008 – 19:30
Laatst bijgewerkt 04-02-2008 – 19:30

De verwerking van de dood gebeurt steeds uitbundiger. Zeker wanneer een jong persoon overlijdt. „Een drankje bij een crematie is normaal. En doe er ook maar een bittergarnituurtje bij.”

Een oud-klasgenootje van me overleed aan een ongeneeslijke ziekte. Pas 28 jaar. Ze schreef een afscheidsbrief met troostende woorden voor de mensen die ze achterliet. Ze had een mooi leven gehad – inclusief de liefde van haar leven.

Zes jaar waren ze samen geweest, een prachttijd. Dat was haar boodschap. De brief werd voorgelezen tijdens de uitvaartplechtigheid. Gevolgd door een staande ovatie van vierhonderd man.

Marco de Vries, uitvaartverzorger in Landsmeer en mede-directeur van uitvaartorganisatie Requiem, gaat normaliter zakelijk om met de dood.

Uitvaarten op maat verzorgen, betrokkenheid tonen, maar zich emotioneel niet laten meeslepen. Dat laatste kan niet, want dan hou je het in dit vak geen jaar vol.

Dat wordt anders wanneer de dood een vriend treft, een familielid of, in dit geval, een oud-klasgenootje. “Niemand kon zijn ogen droog houden toen die brief werd voorgelezen.” Het voorbeeld geeft aan dat omgaan met de dood drastisch aan het veranderen is. Vroeger was het puur rouwen. Inclusief rouwkleren – altijd zwart en grijs. Een sober bidprentje met een kruis erop. Een paar lezingen uit het evangelie, de preek, de zegening, waarna op het kerkhof de kist in de grond verdween.

Ter afsluiting de koffietafel met brood, beleg, koffie en thee. Tegenwoordig gaat her er anders aan toe, zeker wanneer een jonger iemand overlijdt. Het afscheid komt meestal onverwacht, het verdriet is daarom groter, de verwerking uitbundiger.

Zo herinnert De Vries zich de dood van een jonge man, een autoliefhebber. Tijdens de crematieplechtigheid werd zijn sportauto de aula binnengereden. En hij noemt het voorbeeld van een verongelukte motorrijder, die op het kerkhof wordt herdacht met een grafsteen in de vorm van een motor. Bedoeld om de dode ‘levend’ te houden, legt De Vries uit:

“Rouwen maakt plaats voor het vieren van het leven.”

Utvaartverzorger Henk Janssen uit Panningen noemt het voorbeeld van een jonge vrouw die momenteel haar afscheid aan het regisseren is. Kinderen mogen haar kist beschilderen en er zullen als het moment is aangebroken ballonnen de lucht ingaan. Iets verderop in Neer werd een tijdje terug met de overledene in de kist een rondvaart gemaakt op de Maas.

Het afscheid nemen is persoonlijker geworden, reden waarom de kist weer op de schouders wordt gedragen. Persoonlijke wensen van de overledenen dragen bij tot meer levendigheid. “Led Zeppelin in de kerk, da’s tegenwoordig geen probleem meer”, weet Janssen. “Een drankje bij een crematie, met een bittergarnituurtje erbij, je ziet het steeds vaker.”

Meststoffen

De Nijmeegse antropoloog Eric Venbrux kent de voorbeelden.

“Tegenwoordig staan de overledenen en het leven dat ze geleid hebben steeds meer in het centrum van de aandacht. We geven ze dingen mee, van brieven en teddyberen tot iPods, en ook daarna laten ze ons niet los. Asverstrooiingen vinden plaats op de favoriete plekken van de overledenen.”

Niet iedereen is er blij mee, weet Venbrux: “Natuurbeheerders klagen over het teveel aan meststoffen in sommige bossen en over het feit dat nabestaanden er bloemen neer gaan leggen en monumentjes oprichten. De vele bermmonumentjes op de plaats van dodelijke ongevallen zijn de autoriteiten een doorn in het oog.” De uitvaartindustrie speelt handig in op de wensen van de nabestaanden.

Firma’s bieden sieraden aan van voetafdrukjes van overleden babies, rouwbandjes met daarop de tekst ‘Ik rouw om jou’ en kostbare ringen waarin een deel van de as van de overledene bewaard wordt.

Digitale grafsteen

Er zijn speciale rouwgroepen voor kinderen. Op internet houden nabestaanden overleden geliefden dichtbij zich in de vorm van websites: hun levensverhaal, inclusief tragisch einde, foto’s en de muziek en toespraken tijdens de uitvaart, iedereen kan er kennis van nemen. Op de begraafplaats in Rhenen staat de eerste digitale grafsteen in Nederland. De steen laat levende beelden zien van de overledene.

De zwarte dood verdwijnt.

Bidprentjes krijgen steeds meer kleur, en worden aangevuld met herinneringsboekjes voor nabestaanden met gedichten en tekeningen. maakt mede-directrice Laura Borst (24) van drukkerij Borbo Exclusive uit Bovenkarpsel geregeld mee.

“De kleur van het leven komt terug in de dood.”

Een synthetische vorm van onsterfelijkheid

De Nijmeegse antropoloog Eric Venbrux (47) onderzoekt momenteel hoe mensen op alternatieve manieren vorm geven aan hun religiositeit. Terwijl de ontkerkelijking doorzet – 70 procent zal weldra buitenkerkelijk zijn volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau – geven mensen zich op steeds uitbundigere wijze over aan religieuze rituelen.

“Mensen zijn niet per definitie minder religieus geworden. Wel geven ze er op een andere manier vorm aan. Ze willen de doden zo lang mogelijk bij zich houden en daarmee kracht putten uit de relatie die er was.”

De opmars van het nieuwe afscheid nemen heeft meerdere oorzaken, zegt Venbrux. Hij wijst op de op tv uitgezonden indrukwekkende uitvaarten van bekende Nederlanders. Discokoning Manfred Langer was in 1994 de eerste. Daarna kwamen prinses Diana, Pim Fortuyn en André Hazes.

“Dat brengt mensen op een idee. Sommigen leggen hun begrafenis of crematie tot in de details vast, daarbij gestimuleerd door hun uitvaartverzekeraar. Mensen kunnen het zich financieel ook veroorloven.”

De dood is geen taboe meer, constateert professor Venbrux. “De tijd dat over de dood slechts in verhullende termen gesproken werd, ligt achter ons. De massamedia, de filmindustrie en de beeldende kunst besteden er veel aandacht aan. Dode lichamen en de ontleding daarvan worden ons niet bespaard via de media.”Ook de individualisering speelt een belangrijke rol. Mensen nemen afstand van autoriteiten, bijvoorbeeld priesters, en zoeken zingeving bij zichzelf. “

De roep om nieuwe rituelen geldt het sterkst bij ‘scharniermomenten’ in het leven, met name rondom geboorte en dood. De meeste mensen blijken geen afstand van hun dierbare overledenen te willen doen zonder ritueel. Het opgraven en alsnog cremeren van doden begint gebruikelijker te worden in gevallen waarin de familie naar elders verhuist, zodat ze de as mee kunnen nemen. Liefst eenderde van de Nederlanders heeft een herdenkingsplek van een overledene in huis. Mensen willen een synthetische vorm van onsterfelijkheid creëren.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: